गुल्बर्गामण्डलम्

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः
Jump to navigation Jump to search
गुल्बर्गामण्डलम्

ಗುಲಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ
मण्डलम्
गुल्बर्गनगरस्य दुर्गम्
गुल्बर्गनगरस्य दुर्गम्
Karnataka Gulbarga locator map.svg
राष्ट्रम्  India
राज्यम् कर्णाटकराज्यम्
विभागम् गुल्बर्गविभागम्
केन्द्रम् गुल्बर्गामण्डलम्
Government
 • Deputy Commissioner विशालः R , IAS
Area
 • Total १०,९५१
Elevation
४५४
Population
 (2001)
 • Total २१,७४,७४२
 • Density
भाषा
 • अधिकृतभाषा कन्नडभाषा
Time zone UTC+5:30 (भारतीयसमान्य कालमानम्)
PIN
585101
दूरनवाणिसंज्ञा 91 8472
Vehicle registration KA32
ग्रीष्मकालस्य सामान्यतापमानम् 42 °से (108 °फ़ै)
शैत्यकालस्य सामान्यतापमानम् 26 °से (79 °फ़ै)
Website gulbarga.nic.in
Gulbarga district website

गुल्बर्गामण्डलं (Gulbarga district) कर्णाटकस्य उत्तरभागस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गुल्बर्गा नगरम्। गुल्बर्गामण्डलस्य पूर्वतनं नाम कल्बुर्गि इति ।

विस्तीर्णता[सम्पादयतु]

१६२२४ च.कि.मी. मिता।

जनसंख्या[सम्पादयतु]

अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्या २५ लक्षमिता अस्ति ।

उपमण्डलानि[सम्पादयतु]

अत्र आळन्द, अफजलपुरं, गुल्बर्गा, चिञ्चोळी, सेडं, चितापुर, जेवर्गी इति ७ उपमण्डलानि भवन्ति ।

नद्यः[सम्पादयतु]

कृष्णा भीमा अमरजा च अस्मिन् मण्डले विद्यमाने द्वे नद्यौ ।

वातावरणम्[सम्पादयतु]

ग्रीष्मकाले उष्णता ४६ डिग्रिपर्यन्तं वर्धते। शरत्काले शैत्यं १५ डिग्रिपर्यन्तं क्षीयते ।

इतिहासः[सम्पादयतु]

राष्ट्रकूटैः पालितम् एतत् मण्डलं चालुक्यानां हस्ते द्विशतं वर्षाणि यावत् आसीत् । चालुक्यानाम् अनन्तरं द्वादशशतकशतकपर्यन्तं कलचूर्यानां प्रशासने आसीत् । द्वादशशतकस्यान्ते देवगिरियादवाः अपालयन् । तेषाम् अनन्तरं काकतीयाः पालितवन्तः । ते युद्धे देहलिसुल्तानैः पराजिताः। क्रि.श.१३२१ तमे वर्षे देहलीसामन्तराजान् आक्रम्य बहमनिसाम्राज्यस्य स्थापनम् अभवत् । सप्तदशे शतके औरङ्गजेबः एतं प्रदेशं जित्वा पुनः मुघल् आधिपत्यं स्थापितवान् । स्वातन्त्र्योत्तरमपि एतत् हैद्राबाद्संस्थाने आसीत् । बहूनां परिश्रमफलेन क्रि.श.१९४८ तमे वर्षे भारतस्य गणराज्ये अन्तर्गतम् ।

भैगोलिकता[सम्पादयतु]

गुल्बर्गामण्डलं बेङ्गळूरुतः ६१३कि.मी.दूरे अस्ति । बिजापुर-हैदराबाद्-बीदर्- प्रदेशेभ्यः मार्गसम्पर्कः अस्ति । दक्षिणभारतात् उत्तरदिशि सञ्चरन्ति रैल् यानानि गुल्बर्गाद्वारा एव गच्छन्ति । वर्षे ७५ से.मी. वर्षा पतति । समुद्रतटात् २००मी. औन्नत्ये स्थितम् एतन्मण्डलम् ।

कृषिः[सम्पादयतु]

कृष्णाजलबन्धेन अत्र कृषिसमृद्धिः अस्ति । मण्डलस्य श्यामला मृत्तिका कृषिकर्मार्थं योग्या अस्ति । प्रधानानि सस्यानि, गोधूमः, द्विदलधान्यानि, कलायाः, व्रीहिः, च भवन्ति । कृषिप्रधाने अस्मिन् मण्डले यन्त्रोद्यमस्य गणनीया प्रगतिः नास्ति ।

उद्यमाः[सम्पादयतु]

शहाबाद्, वाडी, मळखेड, प्रदेशेषु वज्रचूर्णानि(सिमेण्ट्)उत्पाद्यन्ते । मण्डले बहुत्र ’दाल् मिल् ’ सन्ति । शहाबाद् इत्यत्र शिलाफलकानाम् उद्यमः अपि अस्ति ।

क्षेत्राणि[सम्पादयतु]

गुलबर्गा, नागवि, काळगि, मळखेड, मण्णूरु, गाणगापुरम् ,

दर्शानीयानि स्थानानि[सम्पादयतु]

१) गुलबर्गानगरम्[सम्पादयतु]

गुलबर्गाप्रदेशस्य कलबुर्गी, कलम्बुरगी कल्लुभूमी इति नामानि आसन् । कर्णाटकस्योत्तरे भागे अस्ति । अत्र रन्नः कुमारवाल्मीकिः मडिवाळमाचय्यः च आसन् । अत्र बन्देनवाजदर्गा, शरणबसवेश्वमन्दिरं दर्शनीयानि स्थानानि । आनन्ददासः भीमदासः मण्णूरुदासः विठलदासः इत्येतेषां जन्मभूमिः एषः प्रदेशः । शरणबसवेश्वरमन्दिरस्य सभामण्डपे स्तम्भेषु मयूर-गरुड-शुक-सिंह-गजादीनां प्रतिकृतयः सन्ति । चैत्रशुद्धपञ्चमीदिने अत्र यात्रामहोत्सवः प्रचलति। गुल्बर्गानगरे शरणबसवेश्वरमन्दिरम्, बन्देनवाज्दर्गा, बहमनिकोटे, श्रीराममन्दिरं, श्रीदत्तात्रेयमन्दिरम्, श्रीसायिमन्दिरम्, लक्ष्मीमन्दिरम्, श्री भाग्यवन्ति देवस्थानम्, टैलर्मञ्जिल्, श्री वेणुगोपालदेवालयः च। सुरपुरस्य नायकानां राजगृहं, माणिक्यनगरस्य माणिकेश्वरीदेवालयः, केसरटगिपार्क्, इत्यादीनि प्रेक्षणीयानि स्थानानि सन्ति ।

मार्गः[सम्पादयतु]

बेङ्गळूरुतः ६२३ कि.मी ।
धारवाडतः ३४८ कि.मी ।
बिजापुरतः १४५ कि.मी

२) गाणगापुरम् (अफझलपुरम्)[सम्पादयतु]

त्रिमूर्तिरुपदत्तात्रेयस्य पादुकापूजा उत्सवादयः अस्मिन् क्षेत्रे प्रसिद्धाः सन्ति । अस्य गणगभवनं गन्धर्वभवनं चेति नामानि श्रीगुरुचरित्रग्रन्थे सन्ति । भीमा-अमरजानद्योः सङ्गमस्थानम् एतत् । दत्तत्रेयस्यावताराः इति प्रसिद्धः श्रीनरसिंहभारतीस्वामी अत्र निवासं कृत्वा अन्ते समाधिस्थः अभवत् । फेब्रवरीमासे अत्र यात्रामहोत्सवः भवति । "दत्तजयन्तिविशेषोत्सवः" ।

मार्गः[सम्पादयतु]

गाणगापुररेलनिस्थानतः १६ कि.मी गुलबर्गा -चवडापुरतः ३८ कि.मी

वीथिका[सम्पादयतु]

बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]







"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=गुल्बर्गामण्डलम्&oldid=398144" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः