बाजुरामण्डलम्

बाजुरामण्डलम् नेपालदेशस्य सेती अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । सुदुरपश्चिमप्रान्तस्य भागः बाजुरामण्डलम् (नेपालीभाषायां बाजुरा जिल्ला ) नेपालस्य सप्तसप्ततिमण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । मार्ताडी (अद्यत्वे बडिमालिकानगरपालिकायाः ​​भागः) इति मण्डलस्य मुख्यालयं कृत्वा अस्य मण्डलस्य क्षेत्रफलं २,१८८ कि.मी.।

भूगोल एवं जलवायु

अस्मिन् मण्डले नव नगरपालिकाः, ९ इलाकाः (प्रशासनिकक्षेत्राणि) १ निर्वाचनक्षेत्राणि च सन्ति । अयं मण्डलः देशान्तरे ८१° १०′ २०′′ तः ८१° ४८′ २७′′ पूर्वस्य अक्षांशस्य २९° १६′ २१′′ तः २९° ५६′ ५६′′ उत्तरपर्यन्तं च स्थितः अस्ति । भौगोलिकदृष्ट्या अस्य मण्डलस्य उत्तरतः दक्षिणपर्यन्तं त्रयः विशिष्टाः प्रदेशाः विभक्ताः सन्ति यथा- उच्च हिमालयन क्षेत्र, उच्च पर्वत एवं मध्य पर्वत। उच्चहिमालयनप्रदेशे सैपालहिमालयनशृङ्खला; उच्चपर्वतप्रदेशे दोहालेखः, घोरीलेखः च सन्ति । तथैव मध्य-पर्वत-शृङ्खलायां भिन्नाः पर्वत-श्रृङ्खलाः सन्ति यथा- बाडिमालिका मन्दिर। अस्य मण्डलस्य ३०० मीटर् तः ६४०० मीटर् यावत् ऊर्ध्वता आरब्धा अस्ति ।

जनसांख्यिकीयम्

२०२१ तमे वर्षे नेपालजनगणनासमये बाजुरामण्डलस्य जनसंख्या १३८,५२३ आसीत् । अत्र १०.५६% जनाः ५ वर्षाणाम् अधः सन्ति । अस्य साक्षरता दरः ७१.२४%, प्रति १००० पुरुषेषु १०६५ महिलाः लिंगानुपातः च अस्ति । ७६,४६९ (५५.२०%) जनाः नगरपालिकासु निवसन्ति स्म ।

खस्-जनाः अत्र ९८% जनसंख्यायाः बहुमतं भवन्ति । क्षेत्रीजनानाम् ५९% भागः, खासदलितानां २६% भागः अस्ति । पर्वतजञ्जतिः, मुख्यतया भोटे, उच्चपर्वतेषु निवसन्तः १% जनाः सन्ति ।

२०२१ जनगणनासमये ६३.९३% जनाःनेपाली भाषां, ३३.९७% जनाः बाजुरेलीभाषां बदन्ति। २०११ तमे वर्षे ९९.२% जनाः प्रथमभाषारुपेण नेपालीभाषां वदन्ति स्म।

प्रशासनम्

अस्मिन मण्डले नव नगरपालिकाः सन्ति, येस चत्वारी नगरपालिकाः, पञ्च ग्रामिणनगरपालिकाः च सन्ति। एते यथा;

• बडिमालिका नगरपालिका
• त्रिबेणी नगरपालिका
• बुढिगंगा नगरपालिका
• गौमुल ग्रामिण नगरपालिका
• जगन्नाथ ग्रामीण नगरपालिका
• स्वामी कार्तिक खापार ग्रामीण नगरपालिका
• खप्तड छेडेदह ग्रामीण नगरपालिका
• हिमाली ग्रामीण नगरपालिका

चित्रम्

• 
  संस्कृति:
• 
  बाजुरामण्डले परिदृश्यः
• 
  बाजुरायां स्त्री
• 
  भगवान् महादेव मन्दिर, बाडिमालिका, बाजुरा
• 
  हिमाच्छादिताः बडिमालिकायाः ​​पन्थाः